ภาวะความดันโลหิตสูง

ภาวะความดันโลหิตสูง (hypertension) เป็นปัญหาสาธารณสุขที่พบมากในสังคมเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบัน ที่สังคมได้เปลี่ยนแปลงไป ทําให้การใช้ชีวิตดําเนินไปด้วยความเร่งรีบ การทํางานต้องแข่งขันกับเวลา และการเดินทางไปมา ที่ต้องเสียเวลานานอยู่บนท้องถนน ทําให้เกิดความเครียดตามมา ประกอบกับการละเลย หรือไม่มีเวลาที่จะออกกําลังกาย การรับประทานอาหารประเภท Junk Food ซึ่งเป็นอาหารที่มีแป้ง เป็นหลัก ทําให้ร่างกายได้รับสารอาหารไม่ถูกส่วน ก่อให้เกิดไขมันส่วนเกิน ตามมาด้วยโรคอ้วน นอกจากนี้การรับประทานอาหารที่เค็มจัด ทําให้ร่างกายได้รับโซเดียมมากเกินไป การสูบบุหรี่และ ดื่มสุรา จนเป็นนิสัย เหล่านี้ล้วนมีผลทําให้เกิดภาวะความดันโลหิตสูงได้ทั้งสิ้น

ความดันโลหิต (blood pressure) ที่กล่าวถึงนี้ หมายถึง ความดันโลหิตที่วัดจากหลอดเลือดแดง โดยมีสองค่าคือ ค่าบน หรือที่เรียกว่า ความดันซิสโตลิก (Systolic blood pressure) และ ค่าล่างที่เรียกว่า ความดันไดแอสโตลิก (diastolic blood pressure) เมื่อกล่าวถึงความดันโลหิต จึงต้องมีสองค่า เช่น 120/80 หมายถึง ค่ายนวัดได้ 120 และค่าล่างวัดได้ 80 โดยทั่วไป อาจจะถือว่าความ ดันโลหิตที่สูงกว่า 140/90 แสดงว่ามีภาวะความดันโลหิตสูง ความ ดันโลหิตยิ่งสูงยิ่งเป็นอันตราย

จากการสํารวจสุขภาพอนามัยของประชาชนในปี พ.ศ. 2534 เพื่อหาว่ามีผู้ที่เป็นความดันโลหิตสูง (ค่าสูงกว่า 160/95) พบว่าใน กรุงเทพมหานครมีผู้เป็นความดันโลหิตสูง ชาย 8.5% หญิง 6.1%

ในภาคกลาง ชาย 10.8% หญิง 12.6% ในภาคเหนือชาย 3.2% หญิง 3.3% และภาคใต้ ชาย 3.2% หญิง 3.7%

การรักษาความดันโลหิตสูงนั้นมีหลายวิธี ทั้งวิธีการใช้ยา และไม่ใช้ยา การรักษาความดันโลหิตสูงที่ไม่ต้องใช้ยานั้นเป็นการรักษาที่สําคัญ เพราะนอกจากจะมีประโยชน์ในตัวของมันเองแล้ว ยังช่วยเสริมการรักษาแบบใช้ยาให้ได้ผลที่ดีขึ้นด้วย การรักษาโดย วิธีการไม่ใช้ยา ได้แก่
การออกกําลังกาย จะทําได้หลายอย่าง เช่น การวิ่ง การเดินเร็ว การว่ายน้ํา ในระหว่างที่ออกกําลังกายความดันโลหิตจะ สูงขึ้น เพราะหัวใจเต้นเร็ว แต่จะค่อย ๆ กลับสู่ภาวะปกติเมื่อ หยุดพัก ผู้ที่ออกกําลังกายอย่างสม่ําเสมอจะมีความดันโลหิตใน ขณะที่พักต่ํากว่าปกติเล็กน้อย และต่ํากว่าผู้ที่ไม่ได้ออกกําลังกาย อย่างสม่ําเสมอ นอกจากนั้นการออกกําลังกายยังเป็นวิธีการคลาย
เครียดที่ดี และเป็นทางออกทางหนึ่งสำหรับผู้ที่ต้องการเลิกบุหรี่

การลดน้ำหนักตัว ผู้ที่มีน้ำหนักตัวเกินจําเป็น จะต้องมี การลดน้ําหนัก การลดน้ำหนักลงจะทําให้ระดับความดันต่ำลงได้

การหลีกเลี่ยงอาหารรสเค็ม พยายามกินอาหารที่มีโซเดียมต่ำ แต่มีโปแตสเซียมสูง โดยเฉพาะผลไม้ทุกชนิดที่มีรสเปรี้ยว และ อาหารประเภทถั่ว

การงดดื่มสุรา พบว่าผู้ที่ดื่มสุราเกินกว่า 2 ออนซ์ต่อวัน จะมีความดันโลหิตสูงกว่าผู้ที่ไม่ดื่ม

การคลายเครียดและการผักผ่อน ความเครียด อาการโกรธ และอาการหดหู่ ทําให้ความดันโลหิตสูงขึ้น จึงไม่ควรคร่ําเคร่งกับงานมากจนเกินไป ระหว่างงานเมื่อถึงเวลาพักก็ควรพัก การที่ได้พักผ่อนในวันหยุดโดยการออกไปท่องเที่ยว หรือการได้ทํากิจกรรม งานอดิเรกที่ตนเองชื่นชอบจะทําให้ร่างกายผ่อนคลาย ส่งผลให้ความดันโลหิตลดต่ําลงได้ นอกจากนี้การฝึกจิตหรือฝึกสมาธิ ก็ เป็นวิธีการหนึ่งที่จะช่วยให้ความดันโลหิตลดต่ำลงได้

น.พ.ปฐม สวรรค์ปัญญาเลิศ
สํานักพัฒนาวิชาการแพทย์ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข

มะเร็งปอด…โรคร้ายที่ป้องกันได้

มะเร็งปอดเป็นโรคร้ายที่คร่าชีวิตคนไทยไปถึงปีละประมาณ 3,000 ราย เป็นโรคมะเร็งที่เป็นสาเหตุการตายอันดับ 2 รองจาก มะเร็งตับ (ในสาเหตุการตายทั้งหมดของคนไทย โรคมะเร็งเป็น สาเหตุการตายอันดับ 3 รองจากโรคหัวใจ และอุบัติเหตุ)

สาเหตุสําคัญของมะเร็งปอดมาจากการสูบบุหรี่ ซึ่งเป็นสาเหตุที่หลีกเลี่ยงและป้องกันได้ การสูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงต่อการ เกิดมะเร็งปอดอย่างน้อย 15 เท่า แต่เป็นที่น่าเป็นห่วงอย่างยิ่งว่า อัตราการสูบบุหรี่ที่เพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 22 ในรอบทศวรรษที่ผ่านมาใน ภูมิภาคเอเชีย ในขณะที่หลายประเทศประชาชนตระหนักถึงพิษภัยของบุหรี่ ทําให้อัตราการสูบบุหรี่ลดลงอย่างมาก เช่น ในสหรัฐอเมริกามีอัตราการสูบบุหรีลดลงร้อยละ 9 และที่อังกฤษลดลงถึง ร้อยละ 25

นอกจากการสูบบุหรี่แล้ว ยังพบว่าการสัมผัสหรือหายใจเอาสารวัสดุทางอุตสาหกรรมบางประเภท เช่น แร่ใยหิน (แอ็สเบ๊สทอส) อาร์เซนิก แคดเมียม ปิโตรเคมี ก็ทําให้เกิดมะเร็งปอดได้เช่นกัน ในประเทศอุตสาหกรรม และประเทศกําลังพัฒนา มีข้อมูลทางระบาดวิทยาบ่งชี้ว่า ก๊าซหรือสารในมลภาวะทางอากาศ อาจก่อให้เกิดมะเร็งปอดได้ด้วย

มะเร็งปอด เมื่อเริ่มเป็นโรคนี้จะเป็น จุดหรือก้อนเล็ก ๆ มักไม่ก่ออาการใด ๆ เมื่อก้อนมะเร็งโตขึ้นจึงก่อให้เกิดอาการได้ใน 2 ลักษณะ คือ อาการแรก เป็นอาการในทรวงอก ได้แก่ ไอ ไอเป็นเลือด เหนื่อย แน่นหน้าอก อาการที่สอง อาการจากอวัยวะต่างๆ ที่มะเร็งได้แพร่กระจายไป เช่น แพร่ไปยังกระดูก ทําให้ปวดกระดูกซี่โครง กระดูกสันหลัง หรือกระดูกอื่นๆ แพร่ไปที่สมองทําให้ปวดศีรษะ แพร่ไปยังตับ ทําให้ปวดท้อง (ใต้ชายโครงขวา) เป็นต้น

การรักษามะเร็งปอดให้ได้ผลดี มีวิธีเดียวคือการผ่าตัด ซึ่งทําได้เฉพาะเมื่อก้อนมะเร็งมีขนาดเล็กอยู่เฉพาะในปอด ยังไม่มีการลุกลามในทรวงอกหรือแพร่กระจายไปยังอวัยวะนอกทรวงอก แต่เป็นที่น่าเสียดายเป็นอย่างยิ่งว่า มีผู้ป่วยเพียงประมาณร้อยละ 15 เท่านั้น ที่สามารถผ่าตัดออกได้ ผู้ป่วยส่วนใหญ่มารับการตรวจวินิจฉัยเมื่อมะเร็งปอดมีขนาดใหญ่ หรือลุกลามจนเกินระยะ ที่ผ่าตัดได้แล้ว

เนื่องจากมะเร็งปอดเมื่อเริ่มเป็นมักไม่ทําให้เกิด อาการแต่อย่างใด ในรายที่มีโรคเกินระยะที่ผ่าตัดได้ แพทย์อาจพิจารณาให้ การรักษาด้วยวิธีอื่นที่เหมาะสม เช่น การรักษาด้วยยาเคมีต้านมะเร็ง หรือการฉายรังสีรักษา ซึ่งเป็นการรักษาเมื่อมีอาการแทรกซ้อนจาก มะเร็ง เช่นก้อนมะเร็งอุดกันหลอดลมส่วนต้น ทําให้เกิดอาการเหนื่อย เกิดปอดอักเสบ ไอเป็นเลือด เป็นต้น

การที่จะพ้นจากโรคร้ายนี้ การป้องกันเป็นวิธีที่ดีที่สุด โดย เฉพาะการลด หรือเลิกสูบบุหรี และหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆ ซึ่ง เป็นสาเหตุสําคัญของการเกิดมะเร็งปอดและเมื่อเริ่มมีอาการเบื้องต้น เช่น ไอ เหนื่อย แน่นหน้าอก ควรรีบปรึกษาแพทย์ เพื่อรับการ ตรวจวินิจฉัยที่ถูกต้อง

นายแพทย์ประทีป เหรียญตะวัน
รพ.โรคทรวงอก จ.นนทบุรี

เลือดกําเดา

เลือดกําเดาไหล เป็นภาวะที่เราพบได้บ่อย ๆ อย่างน้อย คงจะมีสักครั้งในชีวิต ที่เราต้องประสบกับภาวะเช่นนี้ โดยทั่วไป แล้วเลือดกําเดาไหลมักไม่ค่อยรุนแรง และสามารถหายเองได้ แต่เลือดกําเดาก็อาจเป็นอาการเริ่มต้นของโรคร้ายแรงบางอย่าง ที่ซ่อนเร้นอยู่และบางครั้งความรุนแรงของภาวะเลือดกําเดาออกมากๆ อาจเป็นสาเหตุที่ทําให้เสียชีวิตได้

ช่องจมูกเป็นช่องแคบๆ ที่มีเยื่อบุผนังเบาๆ และมีเส้นเลือดเลี้ยงมาก หากมีภาวะผิดปกติ หรือมีอุบัติเหตุจะทําให้เส้นเลือด ฉีกขาด และเกิดเลือดออกได้ง่าย ในเด็กเล็กและคนอายุน้อย ส่วนใหญ่ตําแหน่งที่เลือกออกมักจะมาจากผนังกั้นจมูกด้านหน้า โดยเฉพาะเด็กเล็กที่ชอบแคะจมูก ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อย ๆ สําหรับสาเหตุอื่น ๆ เช่นภาวะอักเสบบริเวณช่องจมูก ไซนัสอักเสบ โรคภูมิแพ้ ริดสีดวงจมูก

นอกจากนี้โรคร้ายแรงบางชนิด เช่น มะเร็ง ของโพรงไซนัส มะเร็งช่องหลังโพรงจมูก ก็อาจมีเลือดกําเดาไหล ได้ในผู้ป่วยสูงอายุ อาจเกิดจากโรคระบบอื่น ๆ ของร่างกาย เช่น ผู้ป่วยที่ทานยาป้องกันเลือดแข็งตัว ซึ่งในผู้ป่วยเหล่านี้ตําแหน่งที่ เลือดออกมักพบกระจายทั่วไปทําให้การห้ามเลือดทําได้ยาก

การให้ความช่วยเหลือเบื้องต้น ให้ผู้ป่วยยกหัวขึ้น มือบีบ จมูกทั้ง 2 ข้าง หายใจทางปาก ห้ามสั่งน้ำมูกแรงๆ อย่าใช้น้ำหรือ ไม้พันสําลีแหย่เข้าไปในช่องจมูก ให้ใช้น้ำแข็ง หรือผ้าชุบน้ำเย็นวาง บริเวณเหนือจมูก ถ้าอาการไม่ทุเลาควรรีบไปพบแพทย์ ในรายที่มี เลือดกําเดาออกบ่อยๆ หรือเลือดออกจากจมูกข้างเดียวกันเป็นประจําควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง เพื่อตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุ และให้การรักษาอย่างถูกต้องต่อไป

เลือดกําเดา ไม่ใช่ภาวะที่ร้ายแรงเสมอไป แต่อาจเป็น อาการนําของโรคร้ายบางชนิด ผู้ป่วยและผู้ใกล้ชิดจึงควรให้ ความสนใจเป็นพิเศษ โดยเฉพาะในครอบครัวที่พบว่าสมาชิก มีอาการดังกล่าว ไม่ควรนิ่งนอนใจ หากมีอาการซ้ำบ่อยๆ ควรพบแพทย์เฉพาะทางที่โรงพยาบาลใกล้บ้าน เพื่อรักษาสาเหตุที่แท้จริง หากพบว่าเป็นโรคร้ายแรงแพทย์ จะได้รักษาให้ได้อย่างทันท่วงที เพื่อท่านจะได้ไม่ต้องสูญเสียบุคคลอัน เป็นที่รัก และไม่ต้องมานั่งเสียใจที่ปล่อยเอาไว้จนสายเกินแก้

น.พ.ชูฤทธิ์ เต็งไตรสรณ์ ร.พ.บําราศนราดูร จ.นนทบุรี

อาหารเป็นพิษ

จากข่าวเด็กนักเรียนนับร้อยคนถูกนําส่งห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลในกลางดึก ด้วยอาการเดียวกันคือท้องร่วง และปวดท้องมาก แพทย์เวชสงสัยว่าเกิดจากอาหารเป็นพิษ สอบถามจึงทราบว่าทั้งหมดเป็นนักเรียนประจํา มื้อกลางวันทุกคนทาน ก๋วยเตี๋ยวเนื้อวัว ซึ่งทราบภายหลังว่าก่อนปรุงแม่ครัวไม่นําเนื้อวัวเข้าตู้เย็นเสียก่อน และวิธีปรุงก็ไม่ลวกให้เนื้อสุกทั่วถึง

อาหารเป็นพิษ มีทั้งแบบเป็นพิษตามธรรมชาติในตัวของมัน เอง เช่น เห็ดพิษ และที่เกิดจากการกระทําของมนุษย์ เช่น อาหารที่ มีสารเคมีตกค้าง หรืออาหารที่ปนเปื้อนด้วยเชื้อโรค เช่น แบคทีเรีย ไวรัส หรือพยาธิ ในที่นี้จะกล่าวเฉพาะอาหารเป็นพิษที่เกิดจากแบคทีเรียที่ทำให้ลำไส้อักเสบ

พอกล่าวถึงอาหารเป็นพิษแล้ว คงมีบางคนที่นึกด้านในใจว่า ปกติก็ไม่เคยพิถีพิถันเรื่องความสะอาด แทบทุกมื้อก็กินอาหารตามรถเข็นริมทางเท้า ไม่เห็นจะเคยเจ็บป่วยด้วยโรคนี้เลย ก็อาจจะจริงอยู่เพราะกลไกการเกิดโรคต้องมีปัจจัยครบถ้วน ทั้งจากตัวเชื้อโรค และสุขภาพของเราเอง ดังนั้นแม้มีความเสี่ยงในการเกิดโรค แต่ถ้าปัจจัยไม่ครบ ท่านก็อาจโชคดีที่รอดพ้นจากการเจ็บป่วยไปได้

ปัจจัยจากตัวเชื้อโรค ต้องรับไปด้วยปริมาณมากพอจึงเกิดโรค ในด้านสุขภาพของเราถ้าภูมิคุ้มกันไม่ดีพอ โดยเฉพาะถ้าเป็นเด็กเล็ก หรือคนชรา จะป่วยได้ง่ายกว่า ปัจจัยเรื่องความเป็นกรดในกระเพาะ ก็สําคัญมาก ปกติแล้วกรดในกระเพาะจะคอยทําลายแบคทีเรีย ปนเปื้อนในอาหารที่เรากลืนผ่านลงไป ดังนั้นถ้ามีกรดน้อยไป เช่น ผู้ที่กินยาลดกรดติดต่อกันนาน ๆ ก็จะทําให้แบคทีเรียที่ผ่านลงไป เพิ่มจํานวนได้มาก นอกจากนี้ การเคลื่อนไหวบีบตัวของลําไส้อย่างเชื่องช้าก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่ง เช่น ผู้ป่วยเบาหวาน หรือกินยาบางชนิดที่ทําให้ลําไส้เคลื่อนไหวช้า ส่งผลให้แบคทีเรียมารวมตัว แพร่จํานวนได้ง่าย ปัจจัยสุดท้ายคือพบว่าในบางภาวะจะมีจํานวนน้อย โดยเฉพาะในเด็กเล็ก หรือผู้ที่กินยาปฏิชีวนะติดต่อกัน นาน ๆ ถ้าต้องเจอกับแบคทีเรียภายนอก ซึ่งมีมากกว่า ก็อาจเกิดโรคขึ้นได้

อาหารเป็นพิษ อาจเกิดจากตัวเชื้อโรคโดยตรง หรือสารพิษ ที่มันปล่อยออกมา มีหลายสาเหตุ เช่น เชื้อสแตพ ออเรียส (Stap. aureus) ซึ่งปกติอยู่ตามผิวหนังคน ถ้าแม่ครัวมีบาดแผลที่มือก็จะแพร่เชื้อลงไปในอาหารได้ หรือจากเชื้อคอสเตรเดียม เพอฟริแกนส์ (Clostridium Perfringens) มักพบในอาหารประเภทเนื้อที่ไม่นําเข้าตู้เย็น สปอร์ของเชื้อจะเพิ่มจํานวนอย่างรวดเร็ว และเมื่อนํามาปรุงอาหารโดยไม่ทําให้สุกเพียงพอ ก็จะเกิดอาหารเป็นพิษทันที เชื้อแบคทีเรียอื่น ๆ เช่น เชื้ออหิวาต์ ก็มีหนทางแพร่เข้าสู่ร่างกาย ได้ ในลักษณะคล้ายกัน คือ เตรียมอาหารไม่สะอาดพอ ทําให้เกิด อาการปวดท้อง ท้องร่วง หรืออาเจียน

การรักษาส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการ โดยใช้ผงเกลือแร่ละลายน้ำดื่มทดแทน ถ้าร่างกายขาดน้ำมาก แพทย์จะพิจารณา ให้น้ำเกลือเข้าเส้น การใช้ยาปฏิชีวนะควรปรึกษาแพทย์ก่อน เพราะจะใช้เมื่อมีข้อบ่งชี้เท่านั้น โดยทั่วไปมักทุเลาใน 1-2 วัน กรณีที่ต้อง ระมัดระวังมากคือ ผู้ป่วยที่เป็นเด็กเล็ก และคนชราหรือผู้ป่วยที่มีภูมิต้านทานบกพร่อง อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

การป้องกันถือเป็นหัวใจสําคัญที่สุด ผู้เตรียมอาหารต้องมีความรู้ และปฏิบัติอย่างเคร่งครัดตามหลักสุขาภิบาลอาหาร ด้านผู้บริโภคก็ต้องฝึกสุขนิสัยความสะอาดส่วนบุคคล และฉลาดรู้ที่จะ เลือกบริโภคแต่อาหารที่สะอาดเท่านั้น
“กินอาหารสุก พ้นทุกข์จากท้องร่วง”

น.พ.วชิร รจิโมระ ร.พ.พระนั่งเกล้า นนทบุรี

แซนด์วิสสลัด

เครื่องปรุง
ไก่ เป็ด หมูแฮม ปลา ปู กุ้ง สิ่งดังกล่าวที่อบแล้ว หรือทำให้สุกแล้วอย่างหนึ่งอย่างใด จำนวน 2 ถ้วย ใส่เกลือนิดหน่อย

ผักกาดสลัด 1 ขีด

แตงกวา 1/2 ถ้วย

มะเขือเทศหั่นบาง ๆ 2 ถ้วย

ขนมปังอย่างดี 2 เเถวใหญ่ๆ

น้ำสลัดมายองเนชพอควร

วิธีทำ
ผสมเครื่องที่ต้องการ (เนื้อสัตว์ชนิดใดชนิดหนึ่ง) แตงกวาหั่นเล็กๆ ใช้แต่เนื้อ ๆ ผสมลงในเนื้อ
ใส่น้ำมายองเนสผสมให้เข้ากับผักไว้

นำขนมปังซ้อนกัน 3 ชั้น ชั้นล่างด้านที่ 1 ทาเนย นำผักกาดและมะเขือเทศวางบนขนมปังที่ทาเนยไว้ ขนมปังอีกด้านหนึ่งทาเนย เอาขนมปังมาประกบบนผักชั้นบนของขนมปังชิ้นนี้ให้ทาเนยบาง ๆ อีก

นำขนมปังอีก 1 ชิ้นทาไส้ที่ผสมไว้ประกบกับแผ่นที่ทาเนย รวมเป็น 3 ชั้น เก็บได้อย่าให้ถูกลม หรือใช้ผ้าขาวบางชุบน้ำชื้นๆ คลุมไว้ เมื่อจะรับประทานจึงจัดใส่จาน หรือห่อด้วยกระดาษขี้ผึ้ง

กล้วยหอมทอด

เครื่องปรุง

แป้งสาลี 2 ถ้วย

ผงฟู 1 ช.ช.

น้ำตาลทรายป่นละเอียด 6 ช.ต.

เกลือป่น ½ ช.ช.

นมสด 2/3 ถ้วย

ไข่ไก่ 2 ฟอง

กล้วยหอม 10 ผล

น้ำมันสําหรับทอด ½ -1 ก.ก.

น้ำตาลทรายป่นสําหรับโรยหน้าพอควร

วิธีทำ

ตวงแป้งที่ร่อนแล้ว ผงฟู เกลือ ใส่รวมกัน ร่อน 2 ครั้ง ตีไข่ใส่ น้ำตาลขึ้นฟู ผสมแป้งที่ร่อนแล้ว คนสลับกับนมสดเบา ๆ กล้วยหอมตัด 2 ท่อน ผ่าท่อนละ 2 ซีก ตั้งกะทะใส่น้ำมัน ไฟอ่อนหน่อย พอน้ำมันร้อนจัด ๆ นำกล้วยชุบแป้งทอดให้เหลือง กลับอีกด้านหนึ่ง พอเหลืองตักขึ้น ใส่ในตะแกรงหรือถาดที่วางกระดาษฟาง พอขนมเย็น โรยน้ำตาลพอทั่วด้านบนของขนม จัดได้จาน การทอดอย่ากลับไปกลับมาบ่อย ๆ

ขอบคุณภาพประกอบจากคุณ Sarit Chaiwangsa